İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini kanuni bildirim süresine uymadan fesheden tarafın karşı tarafa ödediği tutardır. Hem işçi hem de işveren, koşulları sağlandığında bu tazminatı talep edebilir.
Bu sayfada ihbar tazminatının hukuki çerçevesini bulacaksınız: nedir, kimler hak kazanır, hangi şartlar aranır, süreler nasıl işler. Tutar hesabının detayı için hesaplama rehberine bakın.
İhbar tazminatı nedir?
4857 sayılı İş Kanununun 17. maddesi, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde fesih bildirim sürelerini düzenler. Bu sürelere uyulmadan yapılan fesih "usulsüz fesih" sayılır ve sürelere karşılık gelen ücret, ihbar tazminatı olarak ödenir.
Kavramın amacı, iş ilişkisinin ani sona ermesinden doğan mağduriyeti gidermektir: işverene yeni işçi bulma, işçiye yeni iş arama süresi tanınır. Taraflar bu süreyi çalışarak geçirebileceği gibi, süreye karşılık gelen ücret peşin ödenerek de fesih gerçekleştirilebilir.
İhbar süresi ile ihbar tazminatı farkı
İhbar süresi bir zaman dilimidir; ihbar tazminatı ise bu sürenin ücrete çevrilmiş halidir. İşveren bildirim süresini kullandırırsa (işçiyi süre boyunca çalıştırırsa) ayrıca tazminat ödemez. Süre kullandırılmadan fesih yapılırsa, süreye karşılık gelen ücret ihbar tazminatı olarak ödenir.
Bu ayrım pratikte önemlidir: "ihbar süremi kullandım" ile "ihbar tazminatımı aldım" farklı durumlardır; ilkinde çalışma devam eder, ikincisinde toplu ödeme yapılır.
Kimler ihbar tazminatı alabilir?
İhbar tazminatı iki yönlüdür; hem işçi hem işveren talep edebilir:
- İşçi: işveren, bildirim süresine uymadan ve haklı neden olmaksızın işten çıkarırsa ihbar tazminatı alır.
- İşveren: işçi, bildirim süresine uymadan ve haklı neden olmaksızın işten ayrılırsa işverene ihbar tazminatı öder.
- Kıdem şartı aranmaz: işe yeni başlamış bir çalışan da, koşulları sağlandığında ihbar tazminatına hak kazanabilir. Bu yönüyle kıdem tazminatından ayrılır.
Şartlar nelerdir?
İhbar tazminatının doğması için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Belirsiz süreli iş sözleşmesi: ihbar tazminatı yalnızca belirsiz süreli sözleşmelerde söz konusudur; belirli süreli sözleşmelerde bu kurum uygulanmaz.
- Bildirim süresine uyulmaması: fesih, kanuni (veya sözleşmeyle artırılmış) süre beklenmeden yapılmış olmalıdır.
- Haklı neden yokluğu: fesih haklı bir nedene dayanıyorsa (örneğin 4857 m.24 veya m.25 kapsamındaki haller) ihbar tazminatı talep edilemez.
İhbar süreleri nasıl işler?
Süreler işçinin kıdemine göre belirlenir ve asgari niteliktedir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir. Süre, bildirimin karşı tarafa ulaştığı günü izleyen günden itibaren işlemeye başlar (4857 m.17).
Kanuni süreler kıdeme göre 2, 4, 6 ve 8 haftadır (detaylı tablo ve başlangıç kuralları için ihbar süreleri rehberine bakın).
Belirli süreli sözleşmelerde durum
Belirli süreli iş sözleşmelerinde ihbar tazminatı söz konusu olmaz; çünkü sözleşme sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer ve bildirim süresi kurumu bu sözleşme türüne uygulanmaz.
Ancak uygulamada sözleşmenin "belirli süreli" sayılabilmesi için objektif koşulların bulunması gerekir; aksi halde sözleşme belirsiz süreli kabul edilir ve ihbar hükümleri devreye girer.
İhbar süresi içinde iş arama izni
Bildirim süresi kullandırılan (çalıştırılan) işçiye, günde en az iki saat (4857 m.27) yeni iş arama izni verilir. Bu izin, ihbar süresi içinde ve iş saatleri içinde kullanılır; ücretten kesinti yapılamaz.
Süre kullandırılmadan fesih yapılıp ihbar tazminatı ödenmesi halinde ise iş arama izni gündeme gelmez; çünkü ortada çalışılan bir bildirim süresi yoktur.
Ödenmezse ne olur?
Ödeme yapılmazsa önce işverene yazılı başvurun; uzlaşma olmazsa arabuluculuk (dava şartı) ve ardından iş mahkemesi yolu açıktır. Adım adım süreç için nasıl alınır rehberine bakınız.
Zamanaşımı süresi 5 yıldır ve iş sözleşmesinin feshinden itibaren işlemeye başlar.
Kıdem tazminatı ile ilişkisi
İhbar ve kıdem tazminatı farklı kurumlardır: kıdemde en az bir yıl çalışma şartı aranırken ihbarda aranmaz; kıdemden gelir vergisi kesilmezken ihbardan kesilir. Feshin koşulları her iki tazminata da hak kazandırıyorsa, somut olayın koşullarına göre ikisi birlikte alınabilir.
Detaylı karşılaştırma için kıdem ve ihbar rehberine, tutar hesabı için ihbar hesaplama sayfasına, hazır tutar tabloları için ne kadar sayfasına bakın.